Noqonuniy xatti-harakatlar bo‘yicha ayblovlar

Ichki kasalliklar bo‘yicha O‘zbekiston ilmiy jurnali ilmiy nashrlarda halollik, javobgarlik va etik me’yorlarning eng yuqori darajasini ta’minlashga qat’iy sodiqdir. Ilmiy merosga bo‘lgan ishonch tadqiqot yoki nashr etish jarayonida yuzaga kelgan noto‘g‘ri xatti-harakatlar haqidagi ayblovlarni o‘z vaqtida, adolatli va shaffof tarzda ko‘rib chiqishga bog‘liq bo‘lib, bu jarayon xalqaro e’tirof etilgan ko‘rsatmalar, jumladan World Association of Medical Editors (WAME) va Committee on Publication Ethics (COPE) tavsiyalariga muvofiq amalga oshiriladi. Ushbu siyosat noqonuniy xatti-harakatlar bo‘yicha ayblovlarni nashrdan oldin va nashrdan keyin bildirish, tekshirish va hal etish tartiblarini belgilaydi.

1. Noqonuniy xatti-harakatlarning ta’rifi va qamrovi

Noqonuniy xatti-harakatlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi (lekin ular bilan cheklanmaydi):

Plagiat: Boshqa shaxslarning g‘oyalari, usullari, natijalari yoki matnlaridan tegishli manbani ko‘rsatmasdan foydalanish.

Soxtalashtirish (fabrikatsiya): Haqiqiy bo‘lmagan ma’lumotlar yoki natijalarni uydirib, haqiqiy sifatida taqdim etish.

Ma’lumotlarni buzish (falsifikatsiya): Natijalarni noto‘g‘ri ko‘rsatish maqsadida tadqiqot materiallari, jarayonlari yoki ma’lumotlarini o‘zgartirish.

Mualliflik bilan bog‘liq qoidabuzarliklar: Muhim hissa qo‘shmagan shaxslarni muallif sifatida kiritish, munosib mualliflarni chetlatish yoki mualliflik bo‘yicha kelishmovchiliklar.

Manfaatlar to‘qnashuvini yashirish: Tadqiqot natijalari yoki tahririy qarorlarga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan moliyaviy, shaxsiy yoki kasbiy aloqalarni oshkor etmaslik.

Tadqiqotdagi etik buzilishlar: Insonlar yoki hayvonlar ishtirokidagi tadqiqotlar uchun etik ruxsatnoma olinmasligi, rozilik va ma’lumotlarni himoyalash qoidalarining buzilishi.

Takroriy yoki ko‘p martalik topshirish: Bir xil qo‘lyozmani bir vaqtning o‘zida bir nechta jurnallarga yuborish yoki deyarli bir xil ishni oshkor qilmasdan nashr etish.

Taqriz jarayoniga aralashuv: Soxta taqrizchilarni taklif qilish yoki qalbaki taqrizlarni taqdim etish orqali taqriz tizimini buzishga urinish.

2. Ayblovlarni bildirish tartibi

Noqonuniy xatti-harakatlar bo‘yicha ayblovlar quyidagi shaxslar tomonidan bildirishi mumkin:

  • mualliflar

  • taqrizchilar

  • tahririyat a’zolari

  • o‘quvchilar yoki foydalanuvchilar

  • tashkilot vakillari (universitetlar, ilmiy muassasalar, grant beruvchilar)

  • axborot beruvchilar (jumladan, asosli dalillarga ega anonim manbalar)

Bildirish tartibi:

Ayblovlar yozma shaklda taqdim etilishi va quyidagilarni o‘z ichiga olishi kerak:

  • taxmin qilinayotgan qoidabuzarlikning aniq tavsifi

  • mavjud bo‘lsa, tasdiqlovchi hujjatlar yoki dalillar

  • aloqa uchun ma’lumotlar
    (anonim murojaatlar ko‘rib chiqiladi, biroq yetarli ma’lumot bo‘lmasa, tekshiruv cheklanishi mumkin)

Aloqa:
Tahririyat elektron pochtasi: journal@uzsijid.uz

3. Axborot beruvchilarni himoyalash

  • Halol niyat bilan murojaat qilgan barcha axborot beruvchilar himoya qilinadi.

  • Axborot beruvchining shaxsi adolatli tekshiruv uchun zarur bo‘lmaguncha oshkor etilmaydi.

  • Axborot beruvchilarga nisbatan bosim yoki ta’qib qat’iyan man etiladi.

4. Tekshiruv jarayoni

Ayblov kelib tushgach, tahririyat quyidagi choralarni ko‘radi:

Dastlabki baholash: Bosh muharrir (zarurat bo‘lsa, tahririyat hay’ati bilan birgalikda) ayblovning asoslanganligi va dalillarini baholaydi.

Xabardor qilish: Tegishli tomonlar, jumladan mualliflar va ularning muassasalari yozma ravishda xabardor qilinadi. Mualliflarga izoh berish imkoniyati taqdim etiladi.

Maslahatlashuv: Tashqi mutaxassislar yoki mualliflar faoliyat yuritadigan tashkilotlar jalb etilishi mumkin. Asl ma’lumotlar, taqriz hujjatlari va yozishmalar tekshiriladi.

Muddat: Tekshiruv, odatda, ishning murakkabligiga qarab 30–90 kun ichida amalga oshiriladi.

5. Nashrdan oldingi ayblovlarni ko‘rib chiqish

  • Tekshiruv davomida tahririy qarorlar vaqtincha to‘xtatiladi.

  • Qoidabuzarlik tasdiqlansa, qo‘lyozma rad etiladi.

  • Og‘ir holatlarda mualliflarning muassasalari xabardor qilinadi.

6. Nashrdan keyingi ayblovlarni ko‘rib chiqish

  • Ayblovlar maxfiy va xolis tarzda ko‘rib chiqiladi.

  • Quyidagi choralar ko‘rilishi mumkin:

Tuzatish (Erratum): Asosiy xulosalarga ta’sir qilmaydigan xatolar uchun.

Maqolani qaytarib olish (Retraction): Jiddiy xatolar, etik buzilishlar yoki tasdiqlangan noqonuniy holatlar uchun.

Ogohlantiruvchi bayonot: Tekshiruv davom etayotgan yoki dalillar yetarli bo‘lmagan holatlarda.

Zaruratga ko‘ra tegishli tashkilotlar xabardor qilinadi.

7. Tuzatuvchi va intizomiy choralar

Noqonuniy xatti-harakatlar tasdiqlansa, jurnal quyidagi choralarni qo‘llashi mumkin:

  • maqolani sabablarini ko‘rsatgan holda qaytarib olish

  • rasmiy tuzatishlar yoki ogohlantiruvchi bayonotlar e’lon qilish

  • mualliflar yoki taqrizchilarga kelgusida material topshirishni taqiqlash

  • tegishli muassasalar yoki tashkilotlarni xabardor qilish

  • o‘ta jiddiy holatlarda (masalan, firibgarlik) huquqiy organlarga murojaat qilish

8. Shaffoflik va muloqot

Jurnal quyidagilarni ta’minlaydi:

  • tekshiruv natijalari haqida murojaat qiluvchini (agar aniqlangan bo‘lsa), tegishli tomonlarni va muassasalarni xabardor qilish

  • tuzatishlar, qaytarib olishlar va ogohlantiruvchi bayonotlar bo‘yicha ochiq va shaffof axborot yuritish

  • barcha muloqotlarni maxfiylik va adolat tamoyillariga amal qilgan holda olib borish


ISSN 0000-0000 (Online)