Tuzatishlar va maqolani qaytarib olish

Ichki kasalliklar bo‘yicha O‘zbekiston ilmiy jurnali ishonchli, aniq va shaffof ilmiy nashrlar arxivini yuritishga qat’iy sodiqdir. Ayrim kamdan-kam hollarda nashr etilgan maqolalarda aniqlangan xatolar, etik muammolar yoki talqin bilan bog‘liq masalalarni bartaraf etish maqsadida tuzatishlar, qaytarib olish (retraction) yoki tahririyat eslatmalari e’lon qilinishi zarur bo‘lishi mumkin. Ushbu siyosat bunday choralar qaysi hollarda va qanday tartibda amalga oshirilishini belgilaydi hamda World Association of Medical Editors (WAME) va Committee on Publication Ethics (COPE) ko‘rsatmalariga asoslanadi.

1. Tuzatishlar, Erratum va Corrigendum

Agar nashr etilgan maqolada aniqlangan xatolar ishning mazmuni, aniqligi yoki taqdimotiga ta’sir qilsa-yu, ammo tadqiqot natijalari, talqini yoki ishonchliligini tubdan o‘zgartirmasa, tuzatishlar e’lon qilinadi.

Erratum:
Xato nashriyot yoki tahririyat tomonidan yo‘l qo‘yilgan bo‘lsa (masalan, formatlash, sahifalash yoki texnik tahrir xatolari), erratum e’lon qilinadi. Bunday tuzatishlar mualliflar uchun bepul amalga oshiriladi.

Corrigendum:
Agar xato muallif tomonidan yo‘l qo‘yilgan bo‘lsa (masalan, faktik xatoliklar, noto‘g‘ri belgilashlar yoki mualliflik mansubligida xatolar), corrigendum e’lon qilinadi. Ma’muriy xarajatlarni qoplash uchun xizmat haqi undirilishi mumkin.

Tuzatish bayonotlari quyidagi xususiyatlarga ega bo‘ladi:

  • yirik ilmiy ma’lumotlar bazalarida indekslanadi va topilishi mumkin bo‘ladi;

  • asl maqola bilan ikki tomonlama bog‘lanadi;

  • nima va nima sababdan tuzatilgani aniq va oshkora tushuntiriladi;

  • asl maqola ochiq holda saqlanadi.

Tuzatishlarga misollar:

  • mualliflarning ismi yoki tashkilotiga oid xatolar;

  • jadval yoki rasmlardagi noto‘g‘ri raqamlar va belgilashlar;

  • mazmunga ta’sir qiluvchi imlo yoki texnik xatolar;

  • umumiy xulosalarni o‘zgartirmaydigan faktik aniqliklar.

Tuzatishlar ilmiy nashrlarning yaxlitligi, shaffofligi va ishonchliligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.

2. Maqolani qaytarib olish (Retraction)

Agar maqolaning ilmiy asoslanganligi yoki etik yaxlitligi jiddiy ravishda buzilgan bo‘lsa, maqola qaytarib olinadi. Bunga quyidagi holatlar kiradi:

  • xulosalar yoki talqinlar tubdan noto‘g‘ri bo‘lishi;

  • ilmiy suiiste’mollik holatlari (plagiat, ma’lumotlarni soxtalashtirish va h.k.);

  • jiddiy etik buzilishlar yoki nashr standartlariga zid holatlar.

Qaytarib olishning asosiy jihatlari:

  • qaytarib olish to‘g‘risidagi bayonot ochiq e’lon qilinadi, indekslanadi va asl maqola bilan bog‘lanadi;

  • maqola ochiq holda qoladi, biroq “Qaytarib olingan (Retracted)” belgisi qo‘yiladi va sarlavhasi mos ravishda o‘zgartiriladi;

  • qaytarib olish jazolash chorasi emas, balki ilmiy yozuvni tuzatish mexanizmi hisoblanadi.

3. Tahririyat ogohlantirishi va muharrir eslatmalari

Muharrir eslatmasi (Editor’s Note):
Bu vaqtinchalik, faqat onlayn tarzda e’lon qilinadigan xabar bo‘lib, maqola yuzasidan tekshiruv olib borilayotganidan o‘quvchilarni xabardor qiladi. Bunday eslatmalar ilmiy bazalarda indekslanmaydi.

Tahririyatning xavotir bildirishi (Editorial Expression of Concern – EEoC):
Agar maqolaning ilmiy yoki etik jihatlari yuzasidan jiddiy savollar tug‘ilsa va tekshiruv hali yakunlanmagan bo‘lsa, rasmiy EEoC e’lon qilinadi. Ushbu bayonotlar:

  • indekslanadi va asl maqola bilan ikki tomonlama bog‘lanadi;

  • DOI bilan ta’minlanadi va PubMed, Web of Science, Scopus kabi bazalarda ko‘rinadi.

Bu choralar tekshiruv davom etayotgan paytda akademik hamjamiyatni xabardor qilish va shaffoflikni ta’minlashga xizmat qiladi.

4. Nashr etilgan kontentni olib tashlash

Alohida istisno holatlarda jurnal nashr etilgan materialni to‘liq olib tashlashi mumkin, agar:

  • kontent tuhmat qiluvchi bo‘lsa yoki intellektual mulk hamda shaxsiy hayot daxlsizligi huquqlarini buzsa;

  • sud yoki davlat organlari tomonidan olib tashlash talab qilinsa;

  • kontent sog‘liq yoki xavfsizlik uchun jiddiy va zudlik bilan xavf tug‘dirsa.

Olib tashlash tartibi:

  • bibliografik ma’lumotlar (sarlavha, mualliflar va boshqalar) saqlanadi;

  • olib tashlash sabablari haqida ochiq bayonot e’lon qilinadi.

5. Nashrdan keyingi muhokamalar (Matters Arising)

Ichki kasalliklar bo‘yicha O‘zbekiston ilmiy jurnali nashrdan keyingi konstruktiv ilmiy munozaralarni qo‘llab-quvvatlaydi.

  • mualliflar, o‘quvchilar yoki tadqiqotchilar nashr etilgan ishlar yuzasidan e’tirozlar, aniqlashtirishlar yoki takroriy tadqiqotlarga oid rasmiy sharhlar (Matters Arising) yuborishlari mumkin;

  • bunday materiallar taqrizdan o‘tkaziladi va qabul qilingan taqdirda onlayn e’lon qilinadi;

  • asl maqola mualliflariga javob berish imkoniyati yaratiladi va javob ham sharh bilan birga chop etilishi mumkin.

Ushbu mexanizm ilmiy muloqotning rivojlanishini ta’minlaydi va bir vaqtning o‘zida asl nashrning yaxlitligini saqlab qoladi.


ISSN 0000-0000 (Online)